Toen ik de voorzitter was van de Adventkerk in Nederland schreef ik wekelijks een blog op de officiële website van de Adventkerk, net zoals Wim Altink, mijn opvolger nu doet. (Met vele anderen ben ik een trouwe lezer.)  Kort nadat ik afzwaaide en met emeritaat ging ben met een eigen blog begonnen op http://reinderbruinsma.com. Ik beloofde dat ik tenminste wekelijks mijn blog zou verversen.  Die belofte heb ik nu ongeveer twee jaar lang weten te houden: dit is blog nummer honderd.  Al met al is het nu bij elkaar bijna de omvang van een boek.

Soms vraag ik me wel eens af waar al dat bloggen van zoveel mensen eigenlijk toe dient. En ook, of ik er wel mee door zou moeten gaan. Want heb ik wel steeds iets van waarde te melden? En moet iedereen weten wat ik zoal doe of waar ik in de wereld ben?  Na enige reflectie heb ik besloten voorlopig toch maar door te gaan met mijn wekelijkse ontboezeming. Want ik hoor met enige regelmaat van mensen die ik tegenkom dat ze mijn site bij hun favorieten hebben staan.

Ik blijf nieuwsgierig naar wie er zoal tot de lezerskring behoort. Ongetwijfeld zijn er toevallige hits van mensen die even eenmalig een bezoekje brengen op de site. Er zullen mensen bij zijn van wie ik niet kan vermoeden dat ze tot mijn lezers behoren. Onlangs hoorde ik in de lift van een bewoner van een van de appartementen in ‘ons’ gebouw dat hij mijn blog bijhoudt. Via het programma van Google Analytics kan ik zien hoeveel lezers er zijn en waar ze wonen. Uit die cijfers blijkt dat ik enkele honderden min of meer vaste lezers heb. Voor het overgrote deel wonen die in Nederland, maar in de afgelopen maand waren er ook lezers in België, Aruba, Brazilië, Canada, VS, Haïti, Engeland. Zweden, Venezuela, Duitsland, Portugal, Denemarken. Noorwegen en de Dominicaanse Republiek.  Zijn het Nederlanders in den vreemde? Ik weet dat ook door enkele heel ‘rechtse rakkers’ argwanend in de gaten wordt gehouden of ik me bezondig aan vrijzinnige ketterij en soms kom ik commentaar tegen op iets wat ik in mijn blog heb geschreven op websites die waarschuwen tegen alles wat gevaar oplevert voor het zielenheil van de adventist. Maar daar til ik niet al te zwaar aan, zo lang het binnen de perken van de eerlijkheid en welvoeglijkheid blijft.

Maar, misschien is de belangrijkste reden om met mijn blogs verder te gaan toch wel gewoon het feit is dat ik het leuk vind om te schrijven. Een stukje van die schrijflust vindt op die manier zijn uitweg. Maar het is plezierig dat er ook andere wegen zijn om daarmee iets te doen en ik ben dan ook met diverse schrijfprojecten bezig. Het gaf mij buitengewoon veel voldoening dat enkele weken geleden bij de Review and Herald Publishing Association een nieuw boek van mij verscheen. Het heet: The Body of Christ: A Biblical Understanding of the Church. Het is verschenen in een serie die de verschillende belangrijke beginselen van de Adventkerk zal behandelen.  (Helaas ziet de cover er wat ouderwets uit, maar daar heb je nu eenmaal als auteur geen invloed op. )

Een boek over dit onderwerp is tot dusverre een zeldzaamheid binnen het adventisme, terwijl er onder de theologen en leiders steeds op wordt aangedrongen dat het veel meer aandacht moet krijgen. Het streelt natuurlijk mijn ego dat de redacteur van de serie waarin mijn boek verscheen zegt dat het ‘the most comprehensive treatment’ is van dit onderwerp in de geschiedenis van onze kerk. Wie nieuwsgierig is kan heel gemakkelijk een exemplaar bestellen via het service centrum van de Adventkerk in Huis ter Heide, of via Aamazon.com. En, wilt u een handtekening van de auteur, kom dan eind juni naar Atlanta (VS), waar ik tijdens het wereldcongres met andere adventistische auteurs om beurten boeken zal signeren. Dat hoort er kennelijk nu eenmaal bij.

Met wat stijve schouders van het helpen met sneeuwruimen rond de woning van mijn zoon en zijn gezin in het noorden van Zweden, ben ik sinds dinsdagavond weer terug in Zeewolde—net op tijd om gisteren mijn stem uit te brengen in het bureau in de Polderwijk.  Zojuist (woensdagmorgen 7 uur) heb ik de einduitslag van ons dorp bekeken. Leefbaar Zeewolde is de grote winnaar. Helaas blijkt dat de Christen Unie, de partij aan wie ik mijn stem heb gegeven, een van haar drie zetels moet inleveren.  Jammer, maar het kan allemaal erger, zoals in het naburige Almere, waar de PVV triomfen vierde. Ik ben geschokt. Zouden de mensen daar aan een collectieve verstandsverbijstering lijden en niet beseffen waar een dergelijke intolerante en agressieve, en tegelijk simplistische, benadering van de problematiek van de toegenomen diversiteit in onze samenleving uiteindelijk toe leidt? Hopelijk zullen de mensen op 9 juni bij de landelijke verkiezingen op dat punt hun hersens beter gebruiken.

Over hersens gesproken. Ik heb me een paar dagen lang enorm verbaasd over hoe snel de hersenen van een tweejarig kind zich kunnen ontwikkelen.  Als trotse grootvader kon ik met eigen ogen en oren waarnemen dat Leah al in staat is tot 14 te tellen, hoe zij zelf de computer aanzet en een spelletje gaat spelen en even snel reageert op het Zweeds van haar moeder als het Nederlands van haar vader (die ervan overtuigd is dat zij tweetalig moet worden opgevoed). Ik zag haar ruim zeven maanden geleden voor het laatst.  Het verschil is onvoorstelbaar groot.

Van het onmiskenbare feit dat de hersenen een wonderbaarlijk orgaan zijn werd ik nog weer eens extra doordrongen door het lezen van een heel bijzonder boek. Het heet The Lobotomist, en werd geschreven door een Amerikaanse wetenschapsjournalist, een zekere Jack El-hai.  Het boek beschrijft op fascinerende manier de loopbaan van een Amerikaanse psychiater, Walter Freedman, die in 1936 zijn eerste lobotomie uitvoerde, en wiens onvermoeibare promotie van deze behandeling er uiteindelijk toe leidde dat tussen 1936 en 1960 zo’n 40.000 psychiatrische patiënten in de VS deze operatie ondergingen. Ook in een aantal andere landen ondergingen duizenden personen een lobotomie. De gedachte was dat men door het doorsnijden van verbindingen tussen het hersengedeelte in het voorhoofd en de rest van de hersenen ernstige psychische problemen drastisch kon verminderen. Vooral frapperend is hoe weinig echt onderzoek werd gedaan naar de effectiviteit van de ingreep en hoe de persoonlijk ambitie van Freeman om een beroemd chirurg te worden alle andere aspecten leek te overschaduwen.

Ja, en dan blijken onze hersenen toch ook weer heel kwetsbaar te zijn. Ik kreeg gisteren bericht dat die ochtend een goede kennis plotseling aan een hersenbloeding was overleden. Ik zal begin volgende week voorgaan in de dienst van Woord en gebed. Ik zie er niet naar uit. Het komt tegenwoordig te vaak voor dat ik begrafenissen moet bezoeken, waarbij ik al dan niet een actieve rol heb. Maar, het hoort bij het leven. En het is ook wel fijn als je op zulke momenten iets voor anderen kunt betekenen.

Ik ga naar beneden om de krant uit de brievenbus te halen. Die staat vandaag natuurlijk boordevol verkiezingsnieuws. Ik ben door tv en internet al redelijk op de hoogte van hoe er in den lande is gekozen, maar toch ben ik benieuwd naar allerlei details.  En dan zal ik vanmorgen eerst mijn twee bladzijden buitenlands nieuws gaan vullen voor het volgende nummer van Advent. Ik weet al welke onderwerpen ik ga behandelen, onder andere: het overlijden van Michael Kulakov—de adventistenleider in de communistische tijd in Rusland die een groot deel van zijn leven in strafkampen in Siberië doorbracht; de gevolgen van de aardbeving van enkele dagen geleden voor de Adventkerk in Chili; en de opening van een nieuwe televisiestudio in Libanon. Gelukkig is mijn wereld een stukje groter dan Zeewolde, vooral op de dag dat ik niet erg blij ben met de lokale verkiezingsuitslag.

Nog niet zo lang geleden had Kees de Jager nog een baan in het bedrijfsleven. Na drie jaar niet onverdienstelijk als staatssecretaris te hebben gewerkt, heeft de val van het kabinet hem plotseling het ministerschap in de schoot geworpen. Wie weet hoe zijn verdere loopbaan eruit zal zien?! Misschien ook een ministerschap in een volgend kabinet? Of straks een hoge post in de internationale financiële wereld?

Je kunt plotseling omhoog schieten. Maar het kan ook de andere kant op gaan. Sven Kramer was de gedoodverfde winnaar op de 10.000 meter voor mannen in Vancouver. Toevallig zat ik voor de buis toen hij schijnbaar moeiteloos het ene rondje na het andere aflegde. Het goud was binnen zijn bereik. Maar het felbegeerde metaal was uiteindelijk voor zijn Koreaanse mededinger. Nog jarenlang zal er in schaatskringen worden gepraat over de blunder van Svens coach die tot de dramatische diskwalificatie leidde.

Het kan verkeren. Je kunt door hard werken veel bereiken. Concentratie en kundigheid kunnen je helpen om te klimmen op de ladder van succes. Maar er zijn uiteindelijk ook veel factoren die je op geen enkele manier in de hand hebt. De ‘man in the street’ spreekt van mazzel of geluk. De filosoof heeft het over kans en contingentie.  Alles is, volgens de contingentietheorie, afhankelijk van toevallige factoren.  Het komt zoals het komt!

Zoals gewoonlijk liggen de dingen wat ingewikkelder dan je op het eerste gezicht zou denken.  Het is waar dat allerlei onberekenbare factoren een rol kunnen spelen. Of je een functie krijgt of voor een klus wordt gevraagd hangt vaak voornamelijk af van het feit dat (1) je deel bent van het juiste netwerk; (2) op het juiste moment beschikbaar bent; of (3) je naam op het kritieke moment komt bovendrijven.  Zo gaat het in het bedrijfsleven; zo gaat het ook in not-for-profit organisaties, met inbegrip van de kerk.  Maar ik ben niet zo cynisch dat ik ervan uitga dat het alleen maar daarvan afhangt en op geen enkele manier samenhangt met de kennis, ervaring en kundigheden van de betrokkene. En als het gaat om de kerk, dan geloof ik dat we toch ook mogen rekenen op de invloed van de Geest. Ik denk dat we daar zeker vanuit moeten gaan als over enkele maanden de afgevaardigden weer uit de hele wereld in Atlanta (VS) samenkomen om nieuwe leiders voor de wereldwijde Adventkerk te kiezen.

Maar, voordat we in kerkelijke kring mensen gaan kiezen hebben we de gemeenteraadsverkiezingen.  Ik mag volgende week naar het stemlokaal in Zeewolde, waar ik de keuze heb uit zeven lokale partijen, waaronder Burgerbelangen en Leefbaar Zeewolde.  Iemand met wie ik inmiddels bevriend ben geraakt staat op de zevende plaats op de plaatselijke CDA-lijst. Hij maakt kans op mijn stem, maar zeker weten doe ik het nog niet.

En daarna doemt 9 juni al snel op. Ik betreur de val van het kabinet en vind het buitengewoon opportunistisch om nu een crisis te veroorzaken, maar een stevige verkiezingsstrijd, met alle debatten en peilingen en commentaren, is toch altijd weer spannend. Ik verheug me er al op.

Maar het is nog niet zo ver. Eerst ga ik nu vijf daagjes naar Zweden om de verjaardag van mijn zoon te vieren. Mijn vrouw ging in november naar de verjaardag van onze kleindochter en nu ben ik aan de beurt. De supergoedkope vliegtickets van tegenwoordig zijn een zegen voor gepensioneerde lieden. Toen ik de reis vele weken geleden boekte kon ik echter niet vermoeden dat het vanmorgen vroeg op mijn Zweedse bestemming min-32 graden Celsius zou zijn. Ik hoop dat het kwik snel de weg naar boven vindt . . .

Deze week was, naast het lesgeven, aardig gevuld met allerlei sociale contacten. Ik bevind me, zoals eerder gemeld, in Bracknell (UK), waar Newbold College is gevestigd. Daar worden adventistische predikanten opgeleid en ik geef er nu al weer een aantal jaren van tijd tot tijd een cursus over het postmodernisme.  Maar naast het academische werk zijn er vooral deze week nogal wat sociale contacten. Ik woonde tussen 1994 en 2001 in Engeland en heb daar heel wat vrienden en kennissen aan overgehouden.

Twee van die sociale contacten hadden te maken met oudere ex-collega’s die mij uitnodigden om met hen in het nabijgelegen restaurant The Warren te gaan eten–in beide gevallen een lunch. Op maandag kwam de uitnodiging van een goede bekende van 85 jaar, die mij, samen met zijn vrouw, meenam naar dit etablissement dat het midden houdt tussen een eetcafé en een traditioneel restaurant met enige klasse.  Vandaag was ik er samen met een ex-collega van 87 die in het kerkelijk kantoor in Abidjan (Ivoorkust) werkte in de periode dat ik daar ook was.

In beide gevallen heb ik lekker gegeten. Een plezierige bijkomstigheid was dat ik zowel op maandag als vandaag er niet in slaagde de rekening tijdig te bemachtigen en te betalen! Het bijzondere van deze twee momenten was dat ze me bepaalden bij aspecten van het ouder worden.

Als je twintig bent, kun je je maar moeilijk voorstellen dat je op vijftigjarige leeftijd nog echt plezier kunt hebben. Dan is de sjeu er toch zo langzaamaan wel vanaf, denk je dan. Maar wie eenmaal in redelijke staat de vijftig heeft bereikt, ontdekt dat ook dan het leven nog veel te bieden kan hebben. Maar, denk je dan, dat zal wel anders worden als je zo eind-zestig, begin zeventig bent. En wie eenmaal daar is aangeland, vraagt zich soms onwillekeurig af wat er daarna nog valt te verwachten.

Maandag zat ik daar in The Warren als 67-jarige met een echtpaar van midden-tachtig.  Het deed me goed ze weer eens te zien, Het was duidelijk dat zij nog volop in het leven staan en dat er kennelijk ook nu nog voor hen veel te genieten valt. Dat te zien doet deugt. Er kan dus nog heel veel toekomst zijn, ook als je aan je pensioen bent begonnen!

Maar het kan ook anders. Vanmiddag vertelde mijn 87-jarige collega Jack, met wie ik ooit samen was in West-Afrika, mij over zijn verdriet om zijn dochter die een paar maanden geleden op 53 jarige leeftijd was gestorven. En over zijn eenzaamheid, nu zijn vrouw er sinds drie jaar niet meer is, nadat ze 56 jaar samen waren geweest. En dan denk je: Ja, dat is ook een stuk van de realiteit. Na verloop van tijd blijft er gewoonlijk een van de twee over—en je weet niet wie van de twee. Hoe ziet je leven er dan uit?

Ik ben niet gedeprimeerd geraakt van het samenzijn van deze middag. Integendeel, ook mijn vriend Jack was met zijn onderkoelde Britse humor nog altijd een aangename tafelgenoot. Maar dit soort ontmoetingen helpt wel het leven in perspectief te zien. En het spoort je aan (tenminste bij mij werkt dat wel zo), om van elk dag, en week, en maand, etc., die je gegeven wordt te genieten, in de wetenschap dat je er geen recht op hebt en dat je er ook terdege rekening mee moet houden dat het zomaar anders kan worden!

Terug naar het moment van nu. Morgen eindigen mijn lessen. Vrijdag wil ik nog eventjes naar Londen. Met de trein ben je daar in 50 minuten. Op zaterdag nog een tweetal preken. En dan op zondag naar huis. Dat is een prettig vooruitzicht—het is thuis gezelliger dan logeren in een gastenkamer op Newbold College. Dat blijft redelijk saai—ondanks de aangename sociale onderbrekingen.

Vanuit het cafeetje naast de befaamde Blackwell boekwinkel in Oxford had ik een indrukwekkend uitzicht op het middeleeuwse Sheldonian theater. Daarvoor is een niet al te groot plein met peperdure parkeerplaatsen. Terwijl ik vanmorgen een cafeine-houdende versterking tot mij nam, zag ik op die parkeerplaats een tweetal busjes die ingericht waren voor rolstoelvervoer. Een viertal zwaar lichamelijk zowel als geestelijk gehandicapte jongeren werden in de busjes gereden.

Waarom maakte het zoveel indruk op me en moest ik er ook daarna steeds weer aan denken? Dat komt omdat ik deze week nogal wat gelezen heb over sociaal Darwinisme en eugenetica. Op mijn lijstje van dingen die in de loop van het jaar moeten worden gedaan staat o.a. een hoofdstuk voor een (in Australië uit te geven) boek over adventistische perspectieven met betrekking tot bepaalde elementen van schepping en evolutie. Aan mij is het hoofdstuk toebedeeld waarin in een twintigtal bladzijden een schets moet worden gegeven van een aantal zeer bedenkelijke implicaties van het gedachtegoed van Charles Darwin. Ik probeerde deze week een beginnetje te maken met het noodzakelijke leeswerk.

Het is dus de bedoeling dat ik in dat hoofdstuk niet inga op de biologische aspecten van evolutie, en ook niet op de theologische problemen die volgens veel christenen (inclusief adventisten) opduiken als je de evolutiegedachte in al zijn facetten aanvaardt, maar op de maatschappelijk en politieke gevolgen die kunnen ontstaan als je het principe van de natuurlijke selectie en het overleven van de sterkste ruim baan geeft.

Hoewel Darwin er zelf voor terugschrok om het beginsel van de “survival of the fittest”  volledig op mensen toe te passen (hij zag wel in dat zijn eigen gezin, waarin de nodig kwalen voorkwamen, dan geen hoge ogen zou gooien!), waren er legio volgelingen die deze scrupules niet kenden. Veel racisme en anti-semitisme is daardoor gestimuleerd, om het voorzichtig uit te drukken. De geschiedenis heeft ontegenzeggelijk aangetoond dat de Nazi-praktijken uiteindelijk in belangrijke mate tot het darwinisme zijn terug te voeren. De stakkers die ik vanochtend in Oxford zag zouden door de verdedigers van het zuivere Germaanse ras linea recta richting gaskamer zijn afgevoerd.

Minder bekend is hoe soortgelijke, op het darwinisme geënte, ideeën, gedurende lange tijd in het Amerika van het einde van de negentiende en van de eerste helft van de twintigste eeuw grote aantallen bewonderaars kenden en er toe leidden dat in enkele tientallen staten wetten werden aangenomen die het mogelijk maakten dat honderdduizenden personen gedwongen werden gesteriliseerd. Het was immers onwenselijk, zo redeneerde men, dat mensen die overerfelijke lichamelijke of geestelijke gebreken vertoonden zich zouden kunnen voortplanten en zo de kwaliteit van de Amerikaanse bevolking negatief zouden kunnen beïnvloeden.  Het is nu onvoorstelbaar wat zich op grote schaal, vooral in psychiatrische instellingen, afspeelde. Een saillant detail is dat onze beroemde dokter John Harvey Kellogg een fervent voorstander was van deze gedachtengang en een uiterst actieve rol speelde in de Race Betterment Foundation.

Allerlei dingen die ik de afgelopen dagen las speelden mij door het hoofd toen ik vanmorgen vanuit het cafeetje naar buiten keek. Maar ik was dichtbij genoeg om ook te zien met hoeveel zorg de vier rolstoelers werden behandeld. Een van hen was duidelijk van iets geschrokken en werd erg onrustig. Het was ontroerend te zien hoe de verzorgster hem probeerde te kalmeren.  Haar motto was kennelijk “the survival of the weakest”.  Dat is het principe van de liefde en niet van het recht van de sterkste. Het is het beginsel van Christus en niet dat van het kille darwinisme. Ik kies voor het eerste.

Wel, mijn eerste week op Newbold College zit er weer zo ongeveer op. Vandaag was ik vrij. Morgen preek ik in de Adventgemeente in St. Albans. Op maandag hervat ik mijn lessen. Het is ongezellig en guur weer, maar ik houd het hier nog wel een weekje uit!

Vandaag staat in het teken van de laatste voorbereidingen voor mijn jaarlijkse ‘tweeweekse’ op Newbold College in Engeland. Zondag hoop ik met de ferry de Noordzee weer eens over te steken en mijn kennis en inzichten over de postmoderne manier van denken te gaan delen met een groep theologiestudenten. Het is nu bijna een traditie geworden en in de loop van de jaren heb ik me steeds meer in het onderwerp verdiept. Het wordt steeds boeiender. Misschien wordt het tijd er eens een boek over te gaan schrijven. Wat is het postmodernisme? Welke invloed heeft het op de cultuur? Op de manier waarop mensen denken? Op de kerk in het algemeen? Op onze kerk? Is het alleen maar een gevaar, of biedt het ook nieuwe kansen, enz. enz.

Omdat mijn lessen uitsluitend ’s ochtends zijn, blijft er aardig wat tijd over voor andere activiteiten. Aangezien ik de auto meeneem is het ook mogelijk om regelmatig aan de ultrasaaie campus van Newbold te ontvluchten. Al met al geen straf dus.

De afgelopen week is in razend snel tempo voorbijgegaan. Op zondag middag had ik een presentatie tijdens een gemeentemiddag van de Adventgemeente Utrecht en op woensdagavond nam ik bij een studieavond de honneurs waar in de gemeente Harderwijk, omdat de eigen predikant momenteel onder de Surinaamse zon verkeert. Op dinsdag waren er wat afspraken op het landelijke kantoor, die ‘s avonds uitmondden in een avondsluiting in het woonzorgcentrum “Vredenoord.” 

Naast wat sociale elementen werd de week verder ook deels in beslag genomen door het corrigeren van de drukproeven van een nieuwe vertaling van een boekje Thoughts from the Mount of Blessing, van de hand van Ellen White. Dat was eerder verkrijgbaar onder de titel Gedachten van de Berg der Zaligsprekingen. Ik heb het opnieuw vertaald om het voor hedendaagse lezers beter toegankelijk te maken. Inmiddels is het bijna klaar om naar de drukker te gaan. Maar een laatste correctie bleek geen overbodige luxe. Over een week of acht zal het beschikbaar zijn. Het heet dan: Christen-zijn op de manier van Jezus.

Ik kende het boekje natuurlijk wel, maar als je het vertaalt ben je er op een heel intense manier mee bezig. Wat me meer dan ooit opviel is dat de latere boeken van Ellen White (en dan bedoel ik niet de citatenverzamelingen die na haar dood door anderen werden samengesteld maar boeken die zij zelf van A tot Z heeft geproduceerd) een heel andere sfeer ademen dan haar vroege boeken. Toen zij het boekje schreef dat ik de afgelopen maanden onder handen had, was ze inmiddels ongeveer 60 jaar oud. Het was de tijd waarin ze in Australië woonde en ook De Weg naar Christus en Jezus-De Wens der Eeuwen schreef. Daarin ontmoet je een milde, haast evangelische Ellen White en niet de vrouw die je precies vertelt aan welke regeltjes je je allemaal zou moeten houden. Hier ontdek je ook niet zozeer een visionaire schrijfster die constant put uit visioenen en dromen, maar een rijpere persoon die vooral geïnspireerd wordt door haar kennis van de Bijbel en de dagelijkse omgang daarmee. Te vaak wordt door veel van haar lezers vergeten dat Ellen White ook een ‘echt’ mens was die zich voortdurend ontwikkelde en geleidelijk aan allerlei dingen toch heel anders ging benaderen. Het recente boek van George Knight (Ellen White: Wie was zij? Hoe lees je haar boeken?) doet dat op een heldere manier uit de doeken.

Tja, en verder kon ik het niet laten om deze week geregeld eens even te kijken naar de ‘verhoren’ door de Tweede Kamercommissie van de hoge heren uit de bankwereld die mogelijk een rol hebben gespeeld bij het veroorzaken of verergeren van de financiële crisis in ons landje. We kregen een buitengewoon staaltje van het eigen-straatje-schoonvegen voorgeschoteld. De boodschap die op mij overkwam was eigenlijk: je kunt het grote graaien niet voorkomen, want we willen allemaal steeds meer en we willen het steeds sneller. En misschien is dat ook wel de realiteit. Want de meeste ‘gewone’ mensen wilden toch immers ook profiteren van de snelle koerswinst en wilden toch immers ook de hoogst mogelijke rente? En miljoenen medeburgers dromen er toch ook van dat hun postcode de volgende keer in de prijzen valt?  We zagen deze week weer eens wat verfoeilijke aspecten van het kapitalisme.  Maar zodra je dat hebt vastgesteld komt ook de herinnering boven aan alle ellende van de socialistische stelsels die er evenmin in slaagden de heilstaat te brengen.  ‘Leven op de manier van Jezus’ is het enige alternatief als we van dit soort toestanden bevrijd willen worden. Op kleine schaal kunnen we daar in ons eigen leven een beginnetje mee maken.

Ik sta altijd open voor suggesties ten aanzien van bijzondere boeken. Toen ik afgelopen zondag met een vriend vanuit Loma Linda een uitstapje maakte naar Palm Springs (een wat merkwaardig oord waar miljonairs komen golfen, etc, maar waar eenvoudige mensen ook lekker kunnen eten) hadden we het onderweg uitgebreid over nieuwe, interessante boeken.  ‘Heb je het boek van Samir Selmanovic gelezen”, vroeg hij.  Ik moest bekennen dat ik die naam nog nooit had gehoord, laat staan dat ik zijn boek had gelezen.

In de loop van de dag passeerden we een ‘Borders’ (een van de bekende boekhandel-ketens in de VS) en daar bleek het bewuste boek voorhanden. Voor $ 24,95 werd het mijn eigendom. Inmiddels heb ik het gelezen—de helft tijdens de terugvlucht naar Amsterdam en de rest sinds ik eergisteren weer thuis ben.

Samir Selmanovic’s boek blijkt een best-seller te zijn. Wikipedia heeft inmiddels een lemma met zijn biografie. Hij komt uit een moslem familie in het voormalige Joegoslavië.  Als dienstplichtig soldaat kreeg hij te maken met de Balkan-oorlog. Toen hij in Macedonië gelegerd was kwam hij in aanraking met het christelijk geloof. Na zes maanden werd hij gedoopt in een klein adventisten-kerkje. Zijn familie wees hem prompt de deur. Hij ging theologie studeren, kwam in de Verenigde Staten terecht en werd predikant bij de zevende-dags adventisten in New York. Hij heeft de status van adventisten-predikant nog steeds, maar is sinds een aantal jaren verbonden aan een organisatie die meer begrip nastreeft tussen christenen en andere wereldbeschouwingen.

Selmanovic’s boek heeft als titel: It’ s really all about God.  De subtitle luidt: Reflections of a muslim-atheist-jewish christian.  Het is een fascinerend boek. De befaamde Karen Armstrong zegt erover: ‘Samir Selmanovic stelt de juiste vragen op het juiste moment. . .’

Voor wie een postmodern boek over geloof en godsdienst zoekt is dit een aanrader. De schrijver stelt zichzelf heel kwetsbaar op als hij vertelt over zijn geloofspelgrimage.  Veel ervan herken ik heel sterk. Maar voor mij zijn de verschillen tussen mijn christelijke geloofsovertuiging en die van moslems, atheïsten of joden echter toch wel aanzienlijk groter dan ze inmiddels voor Selmanovic blijken te zijn. Toch pleit hij er beslist niet voor om alle verschillen tussen de godsdiensten maar weg te vegen en er een eenheidsworst van te maken. Wat hij vooral afkeurt is de competitie tussen de verschillende religies. Het gaat er, zegt hij, niet om dat de religie die wij aanhangen of dat de organisatie waartoe wij behoren het van andere religies of kerken, enz. wint. Het gaat erom dat God wint.  It’ s really all about God. 

Ja, dat zet een mens wel aan het denken. Het gaat uiteindelijk niet om de vraag welke club wint. God kan immers niet aan een enkele club worden gekoppeld, alsof we als leden van die club God nu in onze macht hebben. Het gaat niet om de godsdienstige vormen die we ontworpen hebben of de theologie die we hebben geformuleerd. Dat wordt nooit meer dan gebrekkig menselijk gestuntel. Het kan in laatste instantie ook nooit gaan om onze traditie, onze gebouwen, onze status. Als die het centrum van onze verering zijn, zijn we in wezen afgodendienaars.  It’ s really all about God. 

Bedankt Samir! Het was goed weer eens herinnerd te worden aan de bottom line van het geloof . Ik zal je boek warm aanbevelen aan mensen om me heen.

Op zaterdag 23 januari was het dan zover. Tijdens een dienst in de Loma Linda University kerk, midden op de campus van het Loma Linda universiteits- en ziekenhuiscomplex, ontving dr. Jan Paulsen, de wereldvoorzitter van de Adventkerk, een Festschrift. Het was mijn voorrecht om dat samen met een Deense collega aan hem te overhandigen.

Een Festschrift is een (gewoonlijk academisch getint) boek dat aan iemand die zich zeer verdienstelijk heeft gemaakt, op een bijzonder moment in diens leven of loopbaan wordt aangeboden. Soms gebeurt dat als iemand 65, 70 of 75 jaar wordt, of als iemand het einde van zijn academische loopbaan nadert of heeft bereikt.

Jan Paulsen is onlangs 75 jaar geworden. Je ziet deze uiterst vitale en aimabele man zijn leeftijd niet aan. Sinds 11 jaar is hij de topbestuurder van de kerk. Vanuit een academische achtergrond is hij langzaam maar zeker een bestuurder geworden. Maar hij heeft zijn liefde voor studie en onderwijs nooit onder stoelen of banken gestoken en allen die niet tot zijn intimi behoren bleven hem “Doctor” Paulsen noemen.

Ongeveer anderhalf jaar geleden werd ik door dr. Borge Schantz benaderd met de vraag of ik zou willen helpen bij het produceren van een Festschrift voor dr. Jan Paulsen—als een concreet blijk van erkenning voor zijn lange en imposante loopbaan binnen de kerk. Dr. Schantz is, net als ik, met emeritaat. Hij heeft op diverse plaatsen in de wereld gewerkt. Hij is een zendingswetenschapper en heeft kennis van de islam als zijn specialisme.  Een aantal jaren werkte hij in Afrika samen met Paulsen en dat nauwe contact is altijd blijven bestaan. Toen Borge Schantz op zoek ging naar iemand die hem met dit project zou kunnen helpen dacht hij aan mij, aangezien hij wist dat ik dr. Paulsen ook goed ken en ook kennis van het redigeren en produceren van boeken kon meebrengen.

We vroegen zo’n 35 personen—allemaal in Europa of met sterke connecties met Europa—om een essay van circa 7.000 woorden over een onderwerp naar keuze binnen hun specialisme bij te dragen. De oogst was uiteindelijk 28 boeiende Engelstalige essays, die nu gebundeld zijn in een boek van 464 bladzijden dat de titel heeft gekregen: Exploring the Frontiers of Faith. Naast een hoofdstuk van mijzelf is er ook een ander hoofdstuk van een Nederlandse auteur, nl. van Ds. Wim Altink—een doorwrochte studie van een aantal teksten in Openbaring 14.

Het was een gigantische klus om alle bijdragen qua stijl en vorm tot een harmonisch geheel te smeden. Dat was in hoofdzaak mijn aandeel. Met enige trots stel ik vast dat het resultaat er mag zijn. De adventistische uitgeverij in Duitsland heeft de druk en verzending van de 2.500 exemplaren verzorgd. Ongeveer 1.000 exemplaren zijn inmiddels verzonden naar mensen over de gehele wereld die tevoren een exemplaar hadden gereserveerd. Ongeveer 500 exemplaren gaan naar bibliotheken en andere instellingen, binnen en buiten de kerk. De rest zal beschikbaar zijn voor verkoop aan geïnteresseerden. Al met al verwachten we dat het project daarmee financieel quitte speelt—wat uiteraard bij een dergelijk particulier initiatief ook niet onbelangrijk is.

Helemaal naar Californië reizen om met een korte speech iemand een boek te overhandigen en daarna een receptie bij te wonen lijkt misschien wat overdone. Maar het was het zeer bevredigende sluitstuk van een intens stuk werk, afgezien van het feit dat het ook heel plezierig was om weer eens tijd door te brengen met Jan Paulsen en zijn vrouw Kari. Ik heb door de jaren heen zijn vriendschap en support heel erg op prijs gesteld. Ik heb het altijd gemakkelijk gevonden met hem over allerlei onderwerpen te praten, ook wanneer ik wist dat we over iets sterk van mening verschilden. Zijn stijl van leiderschap is steeds een voorbeeld en inspiratie voor me geweest.

Herhaaldelijk heb ik de laatste twee jaren uit de mond van Paulsen te horen gekregen dat ik nog niet met emeritaat had moeten gaan.  Ook dit afgelopen weekend werd me dat weer eens fijntjes te kennen gegeven. Als ik hem zeg dat ik geloof dat iedereen eigenlijk rond de 65-jarige leeftijd het stokje aan een ander moet overdragen, lacht hij veelbetekenend.  Stiekem denk ik echter dat het in zijn geval niet eens zo slecht voor de kerk zou zijn als hij, ondanks zijn 75 jaar, nog een poosje aan het stuur van de kerk zou blijven.  Maar ik zou hem en zijn vrouw het ook van ganser harte gunnen nog wat minder hectische jaren te beleven.

In elk geval zie ik ernaar uit hen beiden in maart weer in Nederland te treffen. Tegen die tijd zal hij het Festschrift zeker hebben gelezen. Ik ben benieuw naar het commentaar dat hij tegen die tijd heeft op de inhoud ervan!

PS  Exemplaren van het Festschrift Exploring the Frontiers of Faith kunnen in Nederland worden besteld bij het Service Centrum van de Adventkerk.  Bestellingen via jbalk@adventist.nl.  De prijs is 20 euro (plus porto).

Het was best prettig een paar maanden eens niet op reis te zijn. Maar ik moet bekennen dat het zo langzaamaan wel weer een beetje begon te kriebelen en dus vond ik het best plezierig dat er weer eens een buitenlands uitstapje op het programma stond. Het doel van deze excursie was Loma Linda waar ik het komend weekend betrokken ben bij een bijzonder evenement. Daarover meer in mijn volgende weblog.

Op dit moment moet ik weer even de aanzienlijke jetlag verwerken die, naar het schijnt, op de tweede dag van mijn verblijf pas in volle hevigheid heeft toegeslagen. Het huis waar ik logeer is nog in diepe rust. Ik heb het voorrecht te gast te zijn bij een van de creatiefste theologiedocenten van Loma Linda University, die ik goed genoeg ken om met dank het aanbod van een dag of zes bij hen te logeren te willen aanvaarden. Maar ik ken ze niet goed genoeg om stiekum om vier uur ’s morgens (plaatselijke tijd) in hun keuken op onderzoek uit te gaan naar de aanwezigheid van theezakjes of het equivalent van een Senseo-apparaat. Gelukkig ben ik op dat soort dilemma’s voorbereid en het waterkokertje dat mij de laatste 20 jaar steeds trouw heeft vergezeld is ook nu bij me en mijn vrouw heeft gewoontegetrouw een hoeveelheid Earl-Grey theezakjes en een potje oploskoffie in mijn koffer gestopt.  Ik heb voldoende privacy in het deel van het huis dat mij ter beschikking staat om zonder iemand te storen ook op dit vreemde tijdstip wat te brouwen.

Over koffie gesproken. Over de universiteitscampus lopend wilde ik gisteren even ergens een krant kopen. Ik was nieuwsgierig wie de verkiezing van de Senaatszetel in Massachusets had gewonnen. (Mijn vurige hoop dat het een Democraat zou zijn werd al snel de bodem ingeslagen. Vreselijk jammer, gezien de implicaties daarvan voor de plannen van Obama om eindelijk iets te doen aan de ziektekostenverzekering van zo’n 35 miljoen Amerikaanse burgers die het zonder een dergelijke voorziening moeten stellen die in elke moderne beschaving tegenwoordig gemeengoed is geworden. Ik kan me er ontzettend over opwinden!)

Toen ik de krant zonder veel moeite had bemachtig zocht ik een plek waar ik hem bij het genot van een kopje koffie zou kunnen lezen. Ik vermoed dat er op de Loma Linda campus in allerlei gebouwen duizenden koffiezetapparaten al dan niet verborgen zijn opgesteld, maar publieke plaatsen waar dit vocht wordt geschonken zijn er nauwelijks.  Ik sprak een witgejasde meneer aan en informeerde waar ik een dergelijk etablissement zou kunnen vinden. Hij keek me aan met een wat verbaasde blik. Kennelijk stelde ik het soort vraag die hier in dit Advent-Walhalla wat ongewoon is. Maar ik kreeg een routebeschrijving.  Het was een aardig stukje lopen, en even verdacht ik mijn informant ervan dat ik met opzet een verkeerde kant was opgestuurd. Maar nee, zijn beschrijving bleek zo perfect te kloppen dat ik tot de conclusie kwam dat hij zelf dit ‘cafe’ ook van binnen kende!

Nadat ik mijn bestelling met succes had geplaatst en het bestelde had verkregen, bestudeerde ik de menukaart wat verder. Ook ham-sandwiches behoorden tot de mogelijkheden.  Zou daar dan handel in zitten, midden in een adventistengetto, vroeg ik me af. Een blik op de kaart met openingstijden leerde me wel dat deze horecaondernemer keurig op vrijdag om vijf uur zijn zaak sluit en dat die de gehele zaterdag potdicht blijft. Ik heb maar niet gevraagd of de eigenaar en zijn vrouw die het café runnen op zaterdag keurig in de kerk te vinden zijn . . . of dat zij zelf, ondanks hun uitsluitend adventistische clientèle, geen adventist zijn.

Ik had het gevoel dat me altijd bekruipt als ik een tijdje in de buurt van een groot adventistische instituut ben: in hoeverre zie ik een beeld dat helemaal met de werkelijkheid overeenkomt? Is er ook een wereld die ik niet zie? Ik vermoed van wel. Eigenlijk is dat meer dan een vermoeden. Ik heb er genoeg van geproefd om te weten dat er in een dergelijke omgeving ook het nodige gebeurt dat vragen oproept en dat er niet zelden een behoorlijk PR gehalte is in wat je krijgt voorgeschoteld, terwijl de werkelijkheid er toch wel wat anders uitziet. Dat dubbele stoot vooral veel jongeren af. Eerlijk gezegd mij ook. Ik heb liever dat de mensen zich laten zien als ze zijn.

Met deze bespiegeling wil ik niet zeggen dat Loma Linda geen bijzonder oord is dat inspireert en waar je veel fantastische mensen tegenkomt.  Het doet me ook goed te zien hoe veel ‘echte mensen’ je tegenkomt die hun idealen naleven maar tegelijkertijd met beide benen in deze wereld staan.  Maar toch . . . Het PR gehalte kan best wat worden teruggeschroefd. Het zal het beeld dat velen van Loma Linda hebben alleen maar in positieve zin beïnvloeden. ‘What you see, is what you get’ is nu eenmaal een wens die veel mensen van onze tijd, ook binnen onze eigen geloofsgemeenschap, hoog in hun vaandel hebben.

PS   Loma Linda University is heel actief in Haiti en heeft er o.a. gelijk een medisch team naar toegestuurd. Dat mag ook wel gezegd worden!

In Oeganda is een wet in voorbereiding die ervoor moet zorgen dat er harder wordt opgetreden tegen de homo’s in dat land.  Er zijn veel voorstanders van de gedachte om daarbij zelfs de doodstraf als afschrikmiddel te gebruiken. De Oegandese media meldden onlangs dat de leiding van de circa 200.000 leden tellende Adventgemeenschap in dat Afrikaanse land van harte instemt met deze voorgenomen wetgeving, ook al hebben ze wel bezwaren tegen de toepassing van de doodstraf.

Met enige trots en voldoening constateer ik dat het hoofdkantoor van de Adventkerk, dat in de VS is gevestigd, door middel van een persverklaring nadrukkelijk afstand heeft genomen van de opvatting van de Oegandese adventistische leiders en heeft verklaard dat deze strijdig is met de mening van de kerk en de fundamentele overtuiging dat alle mensen gelijk zijn en dat de algemeen erkende mensenrechten ten allen tijde moeten worden geëerbiedigd. Ik was blij te lezen dat er openlijk en publiekelijk stelling werd genomen tegen een opvatting die helaas toch wel behoorlijke wat aanhang heeft onder adventisten—en niet alleen in Oeganda.

De ‘issue’ van homoseksualiteit zal ons kerkelijk wereldje in de komende jaren nog ingrijpend beroeren. Je hoeft geen profeet te zijn om dat te kunnen voorspellen. Zowel de bijbelse als de juridische kanten en diverse andere aspecten zullen in toenemende mate voor discussie en, zeer waarschijnlijk, ook voor verdeeldheid zorgen. Volgens de Bijbel, zo wordt toch vrij algemeen beweerd, zijn homo’s een ‘gruwel’ in de ogen van de Heer. En dan kunnen bijbelgetrouwe christenen toch alleen maar beamen dat er voor homoseksualiteit geen ruimte is in de kerk!  OK, dat iemand een dergelijke verfoeilijke geaardheid heeft, dat wil men dan meestal nog wel aanvaarden, maar dat men daar uiting aan zou geven door middel van een relatie—dat is eenvoudigweg op bijbelse gronden ondenkbaar. Zo denken velen, terwijl ook heel velen het daarmee grondig oneens zijn of niet goed weten wat ze ervan moeten denken.

Ik blijf het een moeilijke zaak vinden. Een intieme relatie met een andere man ligt volledig buiten mijn denk- en gevoelswereld. Ik kan gelukkig mijn heteroseksuele emoties beter onder controle houden dan mijn Italiaanse generatiegenoot Berlusconi, maar vrouwelijke vormen roepen nog steeds heel andere reacties bij mij op dan knappe mannen. Niettemin: ik weet dat dit voor een flink aantal mensen niet zo is. Niet omdat ze daarvoor kiezen, maar omdat ze zo in elkaar zitten.

Vindt de Bijbel dat dan wel goed? Kun je de anti-homoteksten in de Bijbel een dusdanig draai geven dat ze iets anders gaan zeggen dan wat ze zo op het eerste gezicht beweren? Daar zitten heel wat lastige vragen aan vast. De fundamentele vraag blijft: Hoe lees je de Bijbel?  Dat geldt trouwen ook voor anti-vrouw teksten, pro-slavernij  en pro-geweld teksten, enz.

Is het Gods oorspronkelijke bedoeling dat vrouwen met vrouwen en mannen met mannen kunnen trouwen? Ik ben ervan overtuigd dat het antwoord daarop ‘nee’ is. Maar is het Gods bedoeling dat mensen die elkaar trouw hebben beloofd na verloop van tijd hun relatie volledig zien stranden? Of is het Gods bedoeling dat er nu tienduizenden mensen in Haiti onder het puin liggen? 

Er is heel veel in deze wereld dat niet aan Gods oorspronkelijke bedoeling beantwoordt.  Ik moet wel tot die conclusie komen. Ik kan niet geloven in een God die het wel best vindt dat de wereld uit zo uitziet als nu het geval is. Ik kan gelukkig wel geloven in een God die daaraan zelf lijdt en ik kan gelukkig ook vertrouwen op een Christus die ons steeds weer aan Gods oorspronkelijke idealen herinnert, maar die ons tegelijkertijd leert in liefde om te gaan met de concrete situatie van de wereld om ons heen: zonder de eerste steen te werpen en zonder te oordelen!

Homoseksualiteit zal nog heel wat discussie—en zelfs strijd—binnen onze kerk gaan opleveren, vooral (maar niet alleen) in de derde wereld.  Ik hoop vurig dat we erin zullen slagen om te beter te leven met die spanning: dat we kunnen erkennen dat God oorspronkelijk andere bedoelingen had, maar ook dat we nu leven in een wereld waarin veel van die oorspronkelijke bedoelingen zo zijn aangetast dat straks een radicaal vernieuwde wereld nodig is. Intussen moeten we als volgelingen van Christus liefdevol leven met de realiteit van het nu, zonder ooit het ideaal van Gods begin en van zijn ideale toekomst op te geven. Op een aantal punten lukt dat ons vrij goed, maar op andere punten nog veel minder. Dat geldt de adventistische leiders in Oeganda, maar niet minder voor onze gehele geloofsgemeenschap.