Trouw ondanks vervolging

Het was rond 1997 dat ik samen met dr. Bert B. Beach een bezoek bracht aan de minister van godsdienstzaken van Litouwen. Dr. Beach was toentertijd in het hoofdkantoor van de Adventkerk verantwoordelijk voor de betrekkingen van onze kerk met de overheid in de landen waar de kerk gevestigd was. Ik was verantwoordelijk voor deze portefeuille in de 36 landen die destijds behoorden bij de Trans-Europese divisie. Ik herinner me niet hoe deze functionaris in Litouwen heette, maar wel dat het een nogal moeizaam gesprek was. Het land was een paar jaar eerder bevrijd vanuit het Sovjetblok en veel aspecten van de kerk-staat verhouding moesten nog geregeld worden. Het aantal adventisten was destijds nog heel beperkt en de kerk was niet officieel erkend.

Wij kwamen de minister vragen om die erkenning te verlenen. Hij liet weten dat de nieuwe wetten hem ertoe dwongen die erkenning te verlenen, maar dat hij dat niet van harte zou doen. Wij vroegen welke problemen hij zag. Hij vertelde toen dat hij een rooms-katholieke gelovige was en dat hij vanwege zijn geloof een flink aantal jaren in een gevangenenkamp had doorgebracht. Zijn geloof was heel belangrijk voor hem. Maar hij had herhaaldelijk van de adventisten gehoord dat hij tot “Babylon” behoorde en geen echte christen was. Wij boden onze welgemeende verontschuldigingen aan en onderstreepten dat die niet de officiële opvatting was van de Adventkerk.

Ik moest aan deze ervaring denken bij het lezen van de kortgeleden uitgekomen autobiografie van Tomás Halík, een Tjechische katholieke priester, van wie een aantal boeken ook in het Nederlands verscheen. Hij vertelt hoe hij christen werd, psychologie en theologie ging studeren en priester werd. Lange tijd kon had hij ook een andere baan en kon hij zijn priesterschap alleen in het diepste geheim uitoefenen. Met groot gevaar voor zijn leven speelde hij een belangrijke rol in de ondergrondse kerk tijdens de Sovjetbezetting. Zijn verhaal van hoe hij jarenlang ondanks zware vervolging zijn kerk diende en zijn geloof trouw bleef is indrukwekkend. Zijn theologie mag vanuit mijn adventistisch perspectief op een aantal punten niet kloppen, maar dat doet geen afbreuk aan het grootst mogelijke respect dat ik voor hem als medechristen heb.

In de Sovjettijd hebben ook veel adventisten intense moeilijkheden doorstaan vanwege hun geloofsovertuiging. Dr. Daniel Heinz, hoofd van het archief voor de geschiedenis van het adventisme aan de adventistische Friedensau Universiteit in Duitsland, onderzoekt al jaren het lot van onderdrukte en vervolgde adventistische kerkleden in de voormalige Sovjet-Unie. Met een team van Russisch sprekende afgestudeerde studenten probeert hij de adventistische slachtoffers van de Goelag te identificeren door de oude ledenlijsten van plaatselijke Sovjet-gemeenten in het hele land te vergelijken met gegevens in de archieven die nu toegankelijk zijn. Uit het onderzoek blijkt dat meer dan 4.000 adventisten destijds door onderdrukking en vervolging het leven hebben verloren. Dit aantal was ongeveer een derde van het totale aantal kerkleden in de voormalige Sovjet-Unie.

We moeten de verschillen in opvattingen tussen christenen van diverse pluimage niet bagatelliseren. Maar die verschillen vallen weg als we denken aan wat christenen met verschillende theologische opvattingen ervoor over hebben gehad om hun geloof trouw te blijven. Ik ben er zeker van dat ook God er zo over denkt.

Een weerspiegeling van de maatschappij (en van de kerk)

De meeste Nederlanders (en heel veel andere Europeanen) kijken met verbazing naar het overgangsproces van de ene Amerikaanse regeringsperiode naar de volgende. Dat er andere ministers komen en een reeks andere personen op belangrijke posten moet worden benoemd, ligt voor de hand, vooral als er een andere partij aan de macht komt. Maar dat er zo’n 4,000 personen moeten worden vervangen komt de stabiliteit van het regeringsapparaat niet ten goede. Maar zo werkt het system en het is dus een enorme klus waar de nieuwe president en zijn team voor staat.

Inmiddels zijn de eerste topfunctionarissen door de a.s. president benoemd. Hij is begonnen met het inlossen van zijn belofte dat zijn regeringsteam qua etnische samenstelling en gender-verdeling een afspiegeling zal zijn van de Amerikaanse bevolking. Dat bleek o.a. uit het feit dat hij een Latino benoemde als de minister van Binnenlandse Veiligheid, een zwarte vrouw als Amerikaanse ambassadeur bij de Verenigde Naties en een andere vrouw als minister van financiën. Wat verder vooral opvalt bij het eerste groepje ministers dat nu genomineerd is, is hun jarenlange bestuurlijke ervaring. Biden kiest duidelijk voor mensen met een bewezen track record en mannen en vrouwen die hij kent en vertrouwt.

Maar daarbij komt wel een ander aspect naar voren. De gemiddelde leeftijd van Biden’s team is nogal hoog. Niet alleen is de aanstaande president nu 78 jaar, maar ook twee anderen die nu genomineerd zijn voor hoge regeringsposten zijn een stuk in de zeventig. Ik moet bekennen dat ik naar dat aspect kijk met gemengde gevoelens. Joe Biden heeft benadrukt dat deze mensen over een enorme ervaring beschikken. Dat is bij deze mensen duidelijk het geval. Maar we moeten niet vergeten dat oudere mensen lang niet altijd meer ervaring hebben dan mensen die veel jonger zijn. Ik ken leeftijdgenoten die er prat op gaan dat zij veel ervaring hebben maar feitelijk bestaat die ervaring uit een levenslange herhaling van steeds hetzelfde, waardoor zij in feite heel weinig hebben geleerd. En oudere mensen worden uiteraard meer kwetsbaar en vormen daarbij een risico wat hun gezondheid betreft, en zij zien ook in de meeste gevallen hun energie geleidelijk aan afnemen. Maar aan de andere kant vind ik het feit dat oudere mensen nog steeds gewaardeerd worden en dat van hun kunde en ervaring gebruik wordt gemaakt heel inspirerend. Het geeft me het gevoel dat ik, nu ik even oud ben als Biden, wellicht toch ook nog wel hier en daar een bijdrage kan leveren. Alles bij elkaar genomen lijkt het mij goed dat ook qua leeftijdsopbouw een regeringsapparaat een afspiegeling is van de maatschappij. Maar naast ervaring zijn ook andere kwaliteiten van belang die vooral door jongere generaties worden ingebracht.

De wereldwijde Adventkerk bereidt zich momenteel voor op de leiderschapsverkiezingen die over circa zes maanden gaan plaatsvinden. Daarbij is het ook van belang dat een nieuw team dat de kerk gaat leiden een afspiegeling is van de totale kerk—niet alleen wat nationaliteit en etnische afkomst betreft, maar ook met een veel groter aandeel van vrouwen dan nu het geval is en met een goede afspiegeling van de theologische diversiteit in de kerk. Een absolute vereiste is daarbij dat de leden van het benoemingscomité inzicht hebben in welke potentiele leiders wereldwijd beschikbaar zijn. De realiteit is helaas dat in het verleden de circa 300 “kiesmannen” en “kiesvrouwen” van de kerk vooral moesten afgaan op “voorgekookte” lijstjes en op voorstellen van de nieuw gekozen president die (net als in het Amerikaanse politieke stelsel) een (te) grote stem heeft in het samenstellen van het nieuwe team (en soms zelfs een veto uitspreekt). Zou er niet in de kerk een aantal mensen gevonden kunnen worden met een breed internationaal netwerk, die profielen van zo’n honderd (of meer) geschikte kandidaten, die de diversiteit van de kerk weerspiegelen, kunnen verzamelen en die informatie tijdig aan alle leden van het benoemingsgcomite kunnen sturen? Het zou een geweldige hulp kunnen bieden bij hun taak in mei 2021.

Leven met Zoom

De crisis als gevolg van de Corona-pandemie zou er heel anders uitzien als we niet de de communicatiemiddelen hadden waarover we de laatste twintig jaar de beschikking hebben gekregen. We kunnen nu moeiteloos, en vrijwel kosteloos, communiceren met familie, vrienden en zakenrelaties dichtbij en aan de andere kant van de wereld. Messenger, Facetime, What’sApp en andere computerdiensten maken het niet alleen mogelijk dat we onze gesprekspartners horen, maar dat we hen ook kunnen zien. Programma’s zoals Skype, Teams, en vooral ZOOM worden momenteel continu gebruikt door onderwijsinstellingen om on-line lessen te geven. Teambesprekingen en grote en kleine vergaderingen, en zelfs congressen en muzikale evenementen worden vaak op heel creatieve manier on-line gehouden. En dan zijn er de kerkdiensten, die nu al maandenlang nauwelijks fysiek kunnen plaatsvinden maar die voor miljoenen mensen wereldwijd on-line heel betekenisvol zijn.

De vorige week was voor mij een echte ZOOM-week. Ik begon vorige week zaterdagavond met een Zoom-presentatie van 2 uur voor de Roy Branson Legacy Sabbathschool in Loma Linda (10.30 Californië-tijd en 19.30 Nederlandse tijd). Op maandagmorgen om 6.30 (mijn tijd) maakte vanuit Australië de redacteur van het tijdschrift Signs of the Times via ZOOM verbinding met mij om mij te interviewen voor hun wekelijkse podcast. Van maandag tot en met vrijdag was ik elke dag een paar uur met de Friedensau Universiteit in Duitsland via Zoom verbonden om colleges te geven aan een groep studenten. Op dinsdagavond was er een Zoom vergadering met Andrews University en een groep studenten die een MA-cursus in leiderschap volgen, waarbij ik betrokken ben. Op zaterdagmorgen zond de Adventgemeente in Friedensau de preek uit die ik hen eerder in de week had toegezonden, nadat ik die zelf op mijn studeerkamer had opgenomen. En vervolgens was er ’s avonds weer een interactieve Zoom-verbinding met Californië. De huidige week ziet er ongeveer hetzelfde uit.

Het is fantastisch dat we over deze technologie beschikken en dat die zo gemakkelijk te hanteren is dat zelfs een volstrekt atechnisch individu als ik ermee overweg kan. Maar ik mis het directe contact met de mensen. En op de een of andere manier vraagt het leiden van, en deelnemen aan, Zoom-evenementen heel veel extra energie. Volgens experts komt dat vooral, omdat je bij deze manier van tegen een beeldscherm praten en online contact hebben een belangrijke component mist, namelijk het oogcontact met je gesprekspartners. Dat schijnt in je hersenen wat verwarring te geven en dat maakt dat een paar Zoom-uurtjes je zo kunnen uitputten.
Maar toch . . . je zou kunnen zeggen dat de Zoom-techniek net op tijd is gekomen. Pas zo’n acht jaar geleden werd dit computerplatform gelanceerd en nu is het in deze Corona-tijd niet meer weg te denken!

Het ziet er overigens niet naar uit dat nu de technologische vooruitgang stopt. Een paar dagen geleden zag ik een item op de televisie over de Facebook plannen om Virtual Reality (VR) deel te maken van de Facebook mogelijkheden. Terwijl nu de speciale brillen die je nodig hebt om een VR ervaring te hebben nog enkele duizenden euro’s kosten, zal Facebook er binnenkort een op de markt brengen die “slechts” een paar honderd euro kost. Met de grootscheepse invoering van die techniek kan het online lesgeven en vergaderen en kunnen allerlei andere online activiteiten een totaal nieuwe dimensie krijgen. Je kunt dan echt aan wat je ziet en hoort deelnemen en die activiteit een actieve rol spelen. Maar nu al waarschuwen allerlei instanties voor de prijs die we moeten betalen voor deze “vooruitgang”. De organisaties die deze diensten aanbieden zijn er voortdurend op uit om meer van ons te weten te komen—-wat we doen, waar we ons bevinden, waarin we geïnteresseerd zijn, etc. Want die informatie kan verhandeld worden en is veel geld waard. De vraag die daarbij steeds dringender wordt is of we dat inderdaad willen of toch maar beter kunnen afwijzen. Daarover zal nog veel discussie worden gevoerd.

Intussen zijn we echter dankbaar voor wat de digitale technologie in dit Coronatijdperk voor ons mogelijk maakt.

De NBV21 – weer een nieuwe Bijbelvertaling

Medio oktober volgend jaar zal er een nieuwe Nederlandse vertaling van de Bijbel zijn. Het is een revisie van de vertaling van 2004. Er is door een groep deskundigen jarenlang hard aan gewerkt en er worden niet minder dan 12.000 wijzigingen aangebracht. Vaak gaat het slechts om komma’s of om de woordvolgorde in een zin. In een aantal gevallen worden woorden die geleidelijk aan ouderwets zijn geworden vervangen door meer eigentijdse synoniemen. De kennis van de brontalen blijft intussen ook niet stilstaan en daardoor worden nu in een aantal gevallen andere vertaalkeuzes gemaakt dan twintig jaar geleden.

Je kunt je afvragen of het verstandig is om nu alweer met een nieuwe versie van de Bijbel te komen. Heel wat lezers zijn nog maar nauwelijks aan de vertaling van 2004 gewend. Anderen hebben pas kortelings de Bijbel in Gewone Taal ontdekt. En nu alweer een nieuwe Nederlandse vertaling! Deze gaat de NBV21 heten, want het is de bedoeling dat we daar nu een groot deel van deze eeuw mee vooruit kunnen.

Het meest controversiële aspect van de nieuwe vertaling begint zich al af te tekenen. Dat betreft het opnieuw invoeren van hoofdletters voor de persoonlijke voornaamwoorden die verwijzen naar God, Jezus en de heilige Geest (de zgn. “eerbiedskapitalen”) en het handhaven van de term HEER als verwijzing naar de Godsnaam. Velen hadden liever een aanduiding gezien als bijvoorbeeld De Ene, zoals ook in de Naardense Bijbel het geval is. Bovendien laait door deze nieuwe vertaling de discussie weer op over de vraag of je “hij” en “zijn” moet gebruiken als je het over God hebt. Dat versterkt toch immers het traditionele patriarchale beeld van God! En God is toch geen man?

We stuiten hier op een onoplosbaar probleem. Nee, God is geen man. Maar God is ook geen vrouw. Zowel de man als de vrouw werden volgens het Genesisverhaal “naar het beeld van God” gemaakt. Betekent dat dan misschien dat God zowel vrouwelijke als mannelijke trekken heeft? De meesten van ons voelen wel aan dat we met dat soort speculaties op de verkeerde weg zitten. Toen Jezus mens werd koos hij ervoor om een mannelijke mens te worden. Maar is hij in zijn verheerlijkte staat, na zijn opstanding en hemelvaart, nog steeds mannelijk? En hoe is het met de heilige Geest. Bij sommige kerkvaders was er de gedachte dat Gods Geest eerder vrouwelijk dan mannelijk is.

De Bijbel spreekt meestal over God in mannelijke termen, maar niet altijd. In het boek Job wordt van God gezegd dat Hij de wereld baarde en in het bijbelboek Jesaja schildert God zichzelf af als moeder (Jesaja 66:13). Jezus vergelijkt zijn Vader in Lucas 15 met een vrouw die zoekt naar een verborgen munt. En in Matteüs 23:37 gebruikt Jezus voor zichzelf de vrouwelijke metafoor van een kip die haar kuikens beschermt.

De problematiek van de geslachtelijke aanduidingen voor God laat treffend zien dat onze beperkte menselijke taal altijd tekortschiet als we iets over de Almachtige willen zeggen. Het is uiteraard moeilijk om met de traditie te breken om met mannelijke woorden en beelden over God te spreken. Maar als we ”hij” (al dan niet met een hoofdletter) of “zijn” zeggen moeten we dat eigenlijk meteen in onze gedachten corrigeren en onszelf eraan herinneren dat we God tekort doen, want hij is geen ‘hij”. Dit dilemma betreft al ons theologisch woordgebruik. We zoeken naar woorden die iets moeten uitdrukken van wat nooit in menselijke taak adequaat kan worden gezegd. En dat geldt eveneens voor de leerstellingen die we construeren met onze menselijke taal. Zodra we een mooie formule hebben gesmeed moeten we een flinke step terugnemen en beseffen dat onze taalkundige weergave van het Onzegbare altijd “werk in uitvoering” blijft. Het blijft een tasten in het duister. Want God is groter dan onze taal kan bevatten. Dat was de uitdaging voor alle bijbelschrijvers en het blijft de uitdaging voor elke bijbelvertaler en voor ons, ongeacht welke bijbel vertaling wij gebruiken.

Verkiezingen

Ik zet deze blog on-line op het moment dat de presidentsverkiezing in de Verenigde Staten nog onbeslist is. De President heeft inmiddels de overwinning geclaimd, maar het tellen van de stemmen is nog niet voltooid en Joe Biden heeft een reële kans om de 46e president van Amerika te worden. Het ziet er echter naar uit dat er nog een lang juridisch gevecht zal volgen en ik wil met het posten van mijn wekelijkse blog niet wachten tot ik zeker weet of het Biden of Trump is geworden. Wie mijn blogs regelmatig heeft gevolgd weet dat mijn sympathie zeker niet aan de kant van de huidige president ligt. Maar ik probeer er tegenover Amerikaanse vrienden niet al te veel over te zeggen, want gezien de extreme politieke polarisatie in de VS kunnen vriendschappen gemakkelijk blijvende averij oplopen door te intense politieke discussies.

Als Europeaan kijk ik met een heel kritische blik naar het Amerikaanse verkiezingssysteem. Daarbij denk ik dan in de eerste plaats aan de gigantische bedragen die een presidentskandidaat moet verzamelen om überhaupt aan de strijd te kunnen deelnemen. Maar vooral ook het systeem van de kiesmannen die uiteindelijk de president kiezen, ook al heeft de bevolking in meerderheid wellicht een andere keuze gemaakt, is, dunkt mij (en de meeste van mijn landgenoten), niet van deze tijd en ook niet erg democratisch. Ik blijf de uitzendingen van CNN en andere nationale en internationale zenders nauwlettend volgen om geen belangrijk aspect van de verkiezingsstrijd te missen, en intussen blijf ik hopen dat er een nieuwe bewoner komt in het Witte Huis.

Ongemerkt komt ook de datum van de Nederlandse parlementsverkiezingen dichterbij. Het Amerikaanse systeem heeft de Nederlandse overheid—in deze Corona-tijd—ertoe geïnspireerd om niet alleen op 17 maart naar de stembus te gaan, maar het stemmen over drie dagen uit te smeren en ook het stemmen per post voor oudere mensen gemakkelijker te maken. De meeste politieke partijen hebben nu hun ontwerpprogramma geschreven en hun kandidatenlijst vastgesteld. Ik heb mijn keuze nog niet bepaald, maar ben zeker van plan om vooral mijn christelijk principes de doorslag te laten geven, en dat zal er denkelijk toe leiden dat ik bij de Christen Unie of een van de linkse partijen uitkom. Daaraan zal ik nog wel eens een blog wijden.

Het Nederlandse systeem is niet volmaakt. De versplintering van het politieke landschap zou er, mijns inziens, mee gediend zijn als er een flinke kiesdrempel zou worden ingebouwd. Bovendien zou voorkomen moeten worden dat iemand die eenmaal namens een bepaalde partij is gekozen, zich halverwege de rit van die partij afkeert en een eigen toko begint. Helaas zie ik nog weinig initiatieven in die richting. En misschien zou er ook eens goed moeten worden gekeken naar de wijze waarop de Eerste Kamer wordt gekozen, maar daarover zijn de discussies al decennia-lang gaande. Al met al ben ik best blij met het feit dat we in Nederland een veel-partijen stelsel hebben dat gewoonlijk vereist dat een aantal partijen samen gaan regeren en dat daardoor extreme uitschieters naar rechts of naar links worden vermeden. In elk geval gaan we spannende maanden tegemoet nu alle partijen zich opmaken voor de stembusstrijd.

Er is nog een verkiezing in aantocht, namelijk die van de topleiding van de Adventkerk. De grote vraag die velen bezig houdt is of 70-jarige Ted Wilson, na tien jaar aan het roer van het kerkelijk schip te hebben gestaan, voor een nieuwe termijn wordt gekozen. Doordat het bestuurssysteem van de Adventkerk in veel opzichten lijkt op het Amerikaanse politieke bestel, heeft de president in beide gevallen onevenredig veel macht. In de Amerikaanse politiek heeft men op een gegeven moment besloten dat de president na een tweede termijn niet opnieuw verkiesbaar is. Het zou goed zijn als een dergelijke regel ook binnen de kerk zou gelden en er met regelmaat een vernieuwing zou zijn op het hoogste niveau. In deze bijzondere Corona-tijd is het nog moeilijker dan in andere gevallen om voorspellingen te doen. Blijft Wilson nog een periode president? Zijn er andere goede kandidaten die zich voldoende kunnen profileren en wereldwijd bekend genoeg zijn om in aanmerking te kunnen komen? Zou het feit dat er nu al geruime tijd internationaal niet wordt gereisd en er ook veel minder andere persoonlijke contacten zijn tussen kerkelijke leiders een duidelijke invloed kunnen hebben?

In het verleden heeft de kerk zich altijd op het standpunt gesteld dat er binnen de kerk geen politiek moet worden bedreven. Het zou echter naïef zijn om te denken dat er rond kerkelijke verkiezingen geen politieke manoeuvres zijn. Het blijft een goed streven om politieke acties zoveel mogelijk buiten de deur te houden. Maar is er geen mogelijkheid om ervoor te zorgen dat—=wellicht via de sociale media–degenen die in mei hun stem moeten uitbrengen meer informatie krijgen over capabele vrouwen en mannen die met elan deel kunnen gaan uitmaken in de bestuurlijke en geestelijke leiding van de kerk? Het lijkt me de moeite van het overwegen meer dan waard.